Detholiad o farddoniaeth rydd Tomas ab Ieuan ap Rhys
A selection of the free-metre poetry of Tomas ab Ieuan ap Rhys

Cynnwys
Contents

1.Kreawdr y byd a'r nef hefyd, NLW 13081B, 133v-134r [ll. 1-20]; NLW 13070B, 1 [ll. 21-36]. (= HG 1)
2.Mab vn Duw byw yw pob Kriston, NLW 13070B, 1-3. (= HG 2)
3.Nid jawn kanmol ond y dwyvol, NLW 13070B, 3-5. (= HG 3)
4.Kreawdr o'r nef, arno e krier, NLW 13070B, 5-7. (= HG 4)
5.Mae vn marchog aurgadwynog, NLW 13070B, 7-9. (= HG 5)
6.Vn gwr i gyd yw'r kadernyd, NLW 13070B, 9-11. (= HG 6)
7.Roed Duw i vawr rhad, NLW 13070B, 11-12. (= HG 7)
8.Duw gwyn a'n gwnaeth, NLW 13070B, 13-15. (= HG 8)
9.Arglwydd Jesu, dros dy garu, NLW 13070B, 15-17. (= HG 9)
10.Y grog yw'r gras, NLW 13070B, 17-18. (= HG 10)
11.O Dduw nef, pa vyd yw hi ar ddynion, NLW 13070B, 18-20. (= HG 11)
12.Kreawdr yn kar, nef a daear, NLW 13070B, 20-3. (= HG 12)
13.Y ddelw auraid ddolurys, NLW 13070B, 23-4. (= HG 13)
14.Gwrandewch ddau air, NLW 13070B, 25-6. (= HG 14)
15.Da oedd edrych ar air Duw, NLW 13070B, 26-7. (= HG 15)
16.Kreawdr pob dim, i ti kredaf, NLW 13070B, 28-9. (= HG 16)
17.Rad Duw a'i ras, NLW 13070B, 29-30. (= HG 17)
18.Moeswch ddodi'n bryd ar Ddewi, NLW 13070B, 30-2. (= HG 18)
19.Ny'm ddireda i dir na da, NLW 13070B, 32-4. (= HG 19)
20.Y gwr a vu ar y groes, NLW 13070B, 34-5. (= HG 20)
21.Pob rhyw Griston glan i galon, NLW 13070B, 35-8. (= HG 21)
22.Duw, n'ad ti gam, NLW 13070B, 38-9. (= HG 22)
23.Kriston wyf j'n kredy Grist, NLW 13070B, 40. (= HG 23)
24.Gwir Duw a'i vab yw, NLW 13070B, 40-1. (= HG 24)
25.Yddwi'n gosod kanu barnod, NLW 13070B, 166-8. (= HG 25)
26.Mae Duw yn dangos i'r byd, Cardiff Free Library 2.619, 21-4. (= HG 26)
27.Gwae vilioedd a sydd mewn gofalon, Cardiff Free Library 2.619, 30-2. (= HG –)
28.Mawr jawn i kerais j'r byd, Cardiff Free Library 2.619, 32-6. (= HG –)
29.Pwy bynag fo gwedy dotio, NLW 13081B, 156v-158r. (= HG 27)
30.Y may dogon ar y gar, NLW 13081B, 160v-162v. (= HG –)
31.Pwy yw'r syr goray oll, NLW 13081B, 162v-164r. (= HG –)
32.Wedy proffer pob man, NLW 13081B, 164v-165v. (= HG –)
33.Gwrandewch arnai bob ryw ddyn, NLW 13081B, 125v-127r. (= HG 29)
34.Rhyfedd ddigon y bob Kriston, NLW 13081B, 127r-128r. (= HG 30)
35.Arglwydd Iesu Grist, er mwyn dy fam, NLW 13081B, 128v-131r. (= HG 31)
36.Y plwyf a'r wlad lle may 'y nghariad, NLW 13081B, 131r-132r. (= HG 32)
37.Yn y pechod 'ddyni yn byw, NLW 13081B, 135v-136v. (= HG 33)
38.F'aeth yn ychel pris yr yd, NLW 13081B, 173v-175r. (= HG 28)
39.Gofyn kwndid ymi y gaf, NLW 13081B, 182r-183v. (= HG 34)
40.Hael blwyfogion harddwych ffyddlon, NLW 13081B, 186r-187v. (= HG 35)

Kreawdr y byd a'r nef hefyd, NLW 13081B, 133v-134r [ll. 1-20]; NLW 13070B, 1 [ll. 21-36]. (= HG 1)

[td. NLW 13081B, 133v]
1] Kreawdr y byd ar nef hefyd
2] duw ywnaeth tayr iaith yn un gair
3] yn gyna gryw ar ail ebryw
4] llading drydy arferwys jesu
5] ar bedwredd or dialedd
6] duw wasgarodd yr holl jeythoedd
7] am bod nin byw yn jaith ebryw
8] yn doydyd gair byth mynn kredir
9] ond dewised may duw yn clowed
10] a hyny y sy ddifai geny
11] na drwg nada y feddylia
12] dyn maer drindod duw yny wybod
13] bwedd y dychyn e wybod hyn
14] heb y fod ef duw yn y clonef
15] yddwni yn y tad duw yn wstad
16] ac may ynte ynonine

[td. NLW 13081B, 134r]

17] velly may bod yny pechod
18] ni thrig duw yn hir ond yny cowir
19] may llid jni yddi ofni
20] duw yny diawl yn gyndrychawl

[td. NLW 13070B, 1]

21] grym na gavel yny kythrel
22] nydoes onyd duw ny symyd
23] i mae ynte n vrawd i ninne
24] o ddiar y grog yn drigarog
25] ved yn ddelo r dydd i draio
26] rhwng kam a jawn ve vydd kyviawn
27] ny modd i bo r dyn pan elo
28] ir bedd or byd velly kyvyd
29] ond ymolched pawb ai waithred
30] drwg kyn el y ddy bridd wely
31] pan ddel gairbronn justys kyvion
32] i hvnan sy n kael i varny
33] nef yn barod ir di bechod
34] i eraill bydd poen dragywydd
35] ny ddwg vndyn bwys tri gronyn
36] o bybyr y nef heb daly
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 29

Mab vn Duw byw yw pob Kriston, NLW 13070B, 1-3. (= HG 2)

1] Mab vn duw byw yw pob kriston
2] ag yn byw sydd mewn ffydd ffyddlon
3] gwyr a gwragedd da a morynion
4] kyflawn i kred merched maibon
5] drwy vedydd vry jesu o sain sion
6] yn oed dauwr mewn dwr avon

[td. NLW 13070B, 2]

7] [[yr]] hwnn i kant hwyr plant gwirion
8] i rhoi ny ffydd efrydd mvdion
9] eridwyn hwy drwy r alldrawon
10] at i tad dduw yn vywolion
11] tri chyfaillt sydd nos dydd taeron
12] gwrthnebwyr duw ywr kyvaillon
13] y knawd ar byd ysbryd kroelon
14] drwg yn troi sy y meddylon
15] nys gad e y gredy n ffyddlon
16] i kaiff ny vyw gan dduw ddigon
17] kasglad a vydd kebydd kyson
18] ve gad hwy gyd ir byd estron
19] va n hoeth lle ddoedd gwisgoedd gwychion
20] gair bronn wrth wys justys kyvion
21] drwy r tan ar ja vo gwna gwaison
22] duw ny purdan en lan ddigon
23] heb vwy o dravl nar havl wenngronn
24] lliw aira nos ne ros gwynion
25] megis i bu jesu r kyvion
26] yngolwg tri or disgyblon
27] jeuann ddidro jago simon
28] pedr i ni ywr tri thustion
29] ve airch duw dad nad yth galon
30] vod llid ynghudd bydd heddychlon

[td. NLW 13070B, 3]

31] na rho help yr traiswyr lladron
32] na chyngor yr twyllwyr ffailston
33] ro dy dda n hu yr tylodion
34] ath dir teg rho lle bo kyvion
35] kar vi na choll oth holl galon
36] os velly gwnav ti gav ddigon
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 30

Nid jawn kanmol ond y dwyvol, NLW 13070B, 3-5. (= HG 3)

1] Nyd jawn kanmol ond y dwyvol
2] anwyvol nyd ody n kredy
3] dall yw a dwl yny veddwl
4] byddar a mvd yw e hevyd
5] ny ad gelyn enaid pob dyn
6] yddy galon gredy n ffyddlon
7] ny chred e vod mab y drindod
8] vy ar y grog yn alleog
9] ag ny chred y r ffairad ally
10] or gairav gna gnawd or bara
11] na thrwy r lladin i try er gwin
12] yn waed mab rhad vel i dywad
13] nag i rhwym llen ddwr a halen
14] i ladd ynghyd y drwg ysbryd
15] yr hwnn rhagddo maent yn kilo
16] vel partris rhog yr ysbarog

[td. NLW 13070B, 4]

17] ny chrede y bax y jesu
18] dive ganto i vynd e haibo
19] ny ddychon e i neb i vadde
20] ag nys govyn yntav i vndyn
21] yr oen gwirion ymroes dryson
22] y sy n karu yn kusanv
23] ve rhoes kusan ir ysbryd glan
24] yn ffalst ve gas kusan sidas
25] pa gyvaillt wyd heber proffwyd
26] ym kusanv heb vyngharu
27] ny char e chwaith vara kyfraith
28] sy nym diffyn eneid pob dyn
29] os kaiff dwyvol o lawr urddol
30] va i eneid e ir nef gole
31] ai gorff yn wir i gysegr dir
32] bwedd bynnag vo angav yddo
33] heb ymfoddi nag ym grogi
34] ne leas arall megis angall
35] ny fforffeta gainog oi dda
36] nav dir nav dy yr wythnos hynny
37] chwi gewch ddangos Risiart thomas
38] yr achos y ddwyf jn kany
39] er mwyn erchi rhodd i chwchwi
40] ny bydd y rhodd hynny /n/ ormodd

[td. NLW 13070B, 5]

41] pax jesu lwyd i langynwyd
42] lle nadoes gwell na dryll astell
43] os rhowch i mi er i erchi
44] minnav ddweda ywch beth awna
45] o daw haibo esgob tailo
46] na swffrigan i wlad vorgan
47] mi wnaf yddo i vendigo
48] a rhoi ar hwnn i bawb bardwn
49] vel i bo i chwi rhann or weddi
50] drwy blwyf y llann! vawr a bychan
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 31

Kreawdr o'r nef, arno e krier, NLW 13070B, 5-7. (= HG 4)

1] Kreawdr or nef arnoe krier
2] kredig ir mab jesu kreder
3] ysbrydawl vn tri nydoes bryder
4] i ymswyn y groes ar bob amser
5] a gaisais gan dduw pan ddangoser
6] mi kevais ystor yw ym kyver
7] pendevig y wlad penn nad over
8] dwn rhefn nybo does yn rhyver
9] a thaliad gan dduw yn lleth alwer
10] yw gweled dy warr dan aur goler
11] syr bevys yth gad syr o bwver
12] syr Ritta gawr wyd ail syr watter

[td. NLW 13070B, 6]

13] s[[y]]r lawnslod ir maes lleth sialainsier
14] sy[[r]] predyr mae hil hors ny pryder
15] arevwch na newch yn rhy over
16] [[y]]ch keraint ach hvn vwy vwy ych karer
17] [[ll]]in harbert ydywch vel llwyn aurber
18] [[a]] chedwch ynghyd mawr ywch hyder
19] a[[g]] ymborth dy wyr yngwlad gamber
20] yn llwygys ti gav vrad yn lloeger
21] oi paido ar hynn ddywad peder
22] offeren ai throi yn waith fforier
23] yn gasbeth i ddaeth pylgain gosber
24] pwy oedi am saith weddir pader
25] ai mawr chwant ar gig sadwrn mercher
26] a gwenwyn rhyw ddydd oedd gig wener
27] nyd rhyvedd na chair mawr waith tryver
28] na ffrwyth da ar goed ond diffrwythder
29] llef arythr ywr tir lle llavurier
30] na chwnnir or yd ywch yr hanner
31] ve gyvyd ny vysg ydig ever
32] a maedens a gwyg kyn i meder
33] ar gwannyd a gan wynt pan gwnner
34] ny velin ef an dalch ban valer
35] anevail yw pob dyn or niver
36] na ymswyn o gair duw vn amser

[td. NLW 13070B, 7]

37] traeturiaid i ddant ir tarw torer
38] i pennav ag vyth vwy vwy poener
39] ail marsia a chwi aml aurser
40] ych kyty dairoes hir ych katwer
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 32

Mae vn marchog aurgadwynog, NLW 13070B, 7-9. (= HG 5)

1] Mae vn marchog aur gadwynog
2] Yn rhagori ar arglwyddi
3] syr siorys sydd harbert ddedwydd
4] ywchlaw digon o varchogion
5] och gwaed y kaid jairll a dvkiaid
6] ag o wraiddon tywysogion
7] ddoedd dduw n karu kenedl kymry
8] pan ych kavad yn lle 'chendad
9] o rhoes jesu ych tad y ky
10] glan syr mathias chwi ai kavas
11] i vawr gariad ai ddwedvdiad
12] ai ddedwyddyd i mae chwi gyd
13] mawr oedd ffortyn duw ych kalyn
14] pan gaich gymryd ynych jenktyd
15] vod yn berchen ar ail Elen
16] verch lan liviog goel godebog
17] marsia dirion i dylodion
18] barchys gryaidd arlwyddesaidd

[td. NLW 13070B, 8]

19] och dau gorff chwi bon kyvodi
20] gant aur dorchaid o harberdaid
21] ny bu be\r/chen dauty hafren
22] ty och siwt chwi onyd harri
23] ny chedwis gwyr gwedy Arthyr
24] vath gwyr ych llys chwi syr siorys
25] morgannwg vras tair Gwent, Aeas
26] a gwyr hevyd a ddichlynyd
27] kewri gwychion o varchogion
28] llewod i ladd lle bo ymladd
29] hwy aent ddwsen a chwin gapden
30] lle nad elon vil o saeson
31] mae kapdenni yn kael kodi
32] gwyr wrth blaked harri wythfed
33] a pha gwypvn beth awnelvn
34] nyd aent o dre dros y trothe
35] kwnwchwi ych bys bach syr siorys
36] llyna godi pawb gyda chwi
37] mae rhai or byd yma n dwedvd
38] maer ffrangod sy yn kinwrychy
39] ag o disgyn ych mynd atyn
40] gwae nwy ych dyvod or diwarnod
41] kymer yth law ddvkiaeth llydaw
42] achos di ddau tydi piav

[td. NLW 13070B, 9]

43] a gyrr ffrangod megis llygod
44] ir parwydydd ai rhoi vynydd
45] a thi gau r byd wrth darfeddyd
46] ath ewyllys di syr siorys
47] a choroni /r/ wythfed harri
48] ymharis kynn penn y vlwyddyn
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 33

Vn gwr i gyd yw'r kadernyd, NLW 13070B, 9-11. (= HG 6)

1] Vn gwr i gyd ywr kadernyd
2] a brenin ar nef a daear
3] a hwnn ywr tad duw vo kaidwad
4] ywch syr siorys harbert hapys
5] sy lew rhywiog hael trigarog
6] ar gair yw dros bell ag agos
7] wrth gadarn gwych kadarn ydych
8] ag oen auraid wrth y gwainaid
9] bardd ywch heddwch o ddigryvwch
10] a sarff kroelon ych kasogion
11] mich kevais chwi ar vyngweddi
12] gan dduw i ddwyn aur yn gadwyn
13] mi gaf ganto ych rhoi chwi etto
14] lle ddoedd ych rhyw chwi n jarll kernyw
15] llyma ddiwedd y dengmlynedd
16] sydd er pan vy /m/ j yman kany

[td. NLW 13070B, 10]

17] gwrandewch vesgys i syr siorys
18] myn duw meistir mi ddwedar gwir
19] myvi a vy bymp or hainy
20] yn kael troelo na wrth sywto
21] a thair ailwaith yn vy llawnwaith
22] yn taly r da vym ny chwyna
23] ar ddwy eryll gorfod sevyll
24] lle rhoes ych kar chwi vi yngharchar
25] yn rhe gynffig sytai yrddedig
26] ag o vewn gwal kastell tvbal
27] ag on byse duw katwo e
28] y jarll da yno i byswn eto
29] ag y leni vel dyma vi
30] ailwaith ych llys chwi syr siorys
31] ddwyf j n ofnys dyvod ych llys
32] na chair ych bronn ail kaswallon
33] os chwi a sy yn ddig wrthy
34] am droi haibo rhag ych blino
35] gwae vi vlined i mi yn hynged
36] na bewn wedy kael vyngladdy
37] y pendevig ddwyf jnnav n ddig
38] wrthychwithe pai gwelwn le
39] wrth j dwesbwyd yn llan gynwyd
40] ych ewyllys chwi syr siorys
41] ddyvod llaidir ailwaith ir tir
42] a dwyn dwy vy oddiwrth vyn hy

[td. NLW 13070B, 11]

43] bai sy o ladron ved gaer llion
44] gawr ar ddyfrdwy betai n kanmwy
45] diawl a ddygvn hwy vywch ond vn
46] o ddiarna gwnaen i gwaetha
47] ag i mae honn yn hen gordon
48] led hesb ddiog vn llygaidog
49] tryan oedd hynn bucho i henddyn
50] dwl byddar hen a dall haechen
51] onyd dwaised chwi gewch glywed
52] bwedd i ordra vi hynn yma
53] maddauwchwi i mi ych oedi
54] i ddwyf jnne yn maddav i chwithe
55] ni drown waithon yn heddychlon
56] a chwi vlinwch rhag yr heddwch
57] os nydai m hol o nef bydol
58] i maes och ty nes vy maeddy
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 34

Roed Duw i vawr rhad, NLW 13070B, 11-12. (= HG 7)

1] Roed duw i vawr rhad a llwydd a phen llad
2] ny twr goler wlad tra gloew i lenn
3] ty gwyn teg wyd llew ag eryr llwyd
4] kartre r havl wyd kwrt yr hal wenn
5] kroes dai krist jor mor wynn airw mor
6] hael a drych jvor hael drychevenn

[td. NLW 13070B, 12]

7] a gwledd y chwech gwlad yn rhydd ag yn rhad
8] kael tai adailiad koel tad elen
9] gwawn grest gwyn ner gra mynnfyr lliw mamoa
10] gwyn grys o aira gwenn groes seren
11] ffimrav pob ffenest oes i mwy yn wesmest
12] yny ywchel hoewfrest ywchlaw hafren
13] gwydr ar gydfod main nadd liw manod
14] res myntai lewod rismwnt lawen
15] parth llawn pyrth ar lled dwrbil diarbed
16] tramwy a gweled tir mair o gwlen
17] ynyr hal yn rhoi r ych yn byw n hir i bych
18] a rauad aur wych o rhyd ar wenn
19] graen a gwaed gronw goch ffylib ny ffaeloch
20] ar berfil eloch ar bel aur velen
21] wythran aeth ar jav brodyr ar brydiav
22] rywiowgwaed orav o reged a jrien
23] naw maes yny maen ar brain awna br\a/en
24] ewch i chwarav baen ar ych ywch benn
25] a lladd hyd y llawr plyg kaith palfau r kawr
26] a rhann yn vnawr o hil ronwenn
27] vn mab yny maes a ladd ag adain laes
28] gwir jesu byrhaes vu ar y groes brenn
29] try r oes yt ar hyd trychant trwy jechyd
30] kryston a gwawn ynghyd krist ag Ann wenn
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 35

Duw gwyn a'n gwnaeth, NLW 13070B, 13-15. (= HG 8)

[td. NLW 13070B, 13]
1] Duw gwyn an gwnaeth pwy gyhyraeth
2] i ddyn ywr byd am i vywyd
3] heddiw yn gryf hoenys hainyf
4] ag yvory yny gladdy
5] ddoe ny berthog traws kenedlog
6] heddiwr bobol oll ny ddansiol
7] ddoe pawb yddo  /n/ kryny kapo
8] heddiw n vnig tlawd pallennig
9] afraid i bydd llawen vndydd
10] nyd odyr byd hynn ond tristyd
11] ve ddaw govyn ar bob rhyw ddyn
12] am a rhoes e yny ene
13] ag a ddelo ailwaith hano
14] a grav'r galon ond yn gyvion
15] ny ddwg neb dda ir byd yma
16] nyda ganto ddim pan elo
17] o vair vorwyn gwrando dir kwyn
18] ar llef sy dros bell ag agos
19] dy vab di sy yn harglwydd jesu
20] yn wr kroelon wrth dylodion
21] yn brid i ddaeth pob prydigaeth
22] ar kydwybod gwedy darfod
23] kariad perffaith a aeth ymaith
24] vaeth rhyw aflwydd ar gredigrwydd

[td. NLW 13070B, 14]

25] ar gwr a vy n vawr yn helpy
26] vaeth duw ag e ag ai pie
27] och ddydd och nos vynd a thomos
28] ap willam na chae \dair/ oes Adda
29] ny ddaeth twrn drwg i vorgannwg
30] es tair oes waeth nav varwolaeth
31] mynd ag enaid y llaisonaid
32] a blodaevn wiliam siankvn
33] nydoedd rhyvedd kwyno i vonedd
34] mae kwyn a sy waeth na hynny
35] ny chae dduw o sais na chymro
36] wr oi siwt e i gynheddfe
37] distaw gairwir kredig kywir
38] doeth a chymen hael a llawen
39] ny bu r bailchon nar tylodion
40] neb na chavas da gan domas
41] ny wnn j vod gwr o liflod
42] vath berchen ty en holl gymry
43] balch ag anfalch bara didalch
44] kann gwenith gwyn pob rhyw enllyn
45] pym rhyw ddiod kwrw a bragod
46] gwin koch a gwyn a meddyglyn
47] ai rhoi n ddigost ag yn ddivost
48] i bob rhyw ddyn heb i wravvn

[td. NLW 13070B, 15]

49] mwyn a thirion wrth dylodion
50] rhoi amwisgoedd y  /r/ mairw ai kladdy
51] roddi dillad ir pedair gwlad
52] pob priodas awnai domas
53] ag os tlawd vai  /r/ sawl ai kaffai
54] rhoi dydd hir y allel taly
55] a phan delid ny ddoe'n hwy gid
56] yddy bwrs e ond i madde
57] ble mae heddy awna velly
58] ble bu ble bydd byth dragywydd
59] roed duw dernas nef i domas
60] ag yddy blant ras a ffyniant
61] a rhoed jechyd er i thristyd
62] yddy briod rhoddi kardod
63] ny chlyw vndyn y weddi hynn
64] na ddwetoe oi benn jesu amen.
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 36

Arglwydd Jesu, dros dy garu, NLW 13070B, 15-17. (= HG 9)

1] Arglwydd jesu dros dy garu
2] truan a thost a ni gwnaethost
3] roi ni ventig gwr yrddedig
4] ai ddwyn rhagon yn ddi ymryson
5] a thi nyd gwiw ym gyveddliw
6] ve gyrch pob gwr i wsnaethwr

[td. NLW 13070B, 16]

7] ond varglwydd dad gann dy gennad
8] rhy vyrr i ddaeth i venthygiaeth
9] bychan ddigon vysai syr sion
10] watgin ny byd dair oes ennyd
11] nyd gn\w/ad yn ol y vath yrddol
12] gwnny aberth i sant lidnerth
13] ny bu rygor ywch benn allor
14] bab nag Awstin well o ladin
15] kywir i gwnaeth i wsanaeth
16] i dduw ar hyd i bu vywyd
17] ar gant ny chaid or vakriaid
18] well perchen ty en holl gymry
19] amlach oedd win syr sion watgin
20] nag esgob llan daf i hvnan
21] pan ddavth jesu yddy gyrchy
22] ve wnaeth dolur ar gwmpniwyr
23] lai lai waeth waeth y gwmpniaeth
24] vwy vwyr diglod ar kebydddod
25] gwae blwyf ylltyd i bod ny byd
26] a phlwyf a gwlad lidnerth abad
27] gwae blwyf dewi  /r/ joed oi golli
28] a phlwyf a llann dydwg dryan
29] pei rhoer drindod yddoe gyvod
30] ailwaith ir byd yny jenktyd

[td. NLW 13070B, 17]

31] ve gae drysto ond i rhivo
32] ddaigain vikar myn sant jlar
33] trist yw am dano person krallo
34] ar hael di bring sion ystradling
35] ar anhawgwr ffylib lychwr
36] a lloen ap Rys sy hiraethys
37] Rys ap siankin aeth at vrenin
38] nef or blaen y beri gyrchy
39] ag yntwy sydd ny llawenydd
40] ninnav ny byd hynn mewn tristyd
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 37

Y grog yw'r gras, NLW 13070B, 17-18. (= HG 10)

1] Y grog ywr gras i govio gavas
2] jesu rhoe lanas ar i elynion
3] er poen er penyd drostyn ar dristyd
4] noswaith y gablyd gyda i ddisgyblon
5] y modd i maeddwyd o sgwrsiav ysgwrsiwyd
6] drwy benn i gyrrwyd drain boen goron
7] rygas i rhakwyd tynn jawn i tynnwyd
8] gwir jesu hoelwyd ar y groes hoelion
9] koded yn kaidwad yn duw an jawndad
10] y barnwr a ddywad brenin jddewon
11] dallwr a dwyllwyd or karchar kyrchwyd
12] llaw a gwaew helwyd i holli galon

[td. NLW 13070B, 18]

13] gwir jesu grasys lawnserch i lonsys
14] yn rhydd olaigys i rhoddai olygon
15] da oedd duw dad rhoi vn mab yn rhad
16] o ddirfawr gariad ir yvydd gwirion
17] ir grog ar y groes wrth yn rhaid ni rhoes
18] er byrhae dainoes i bryny dynion
19] dy gorff duw yny gair gwir vab gwyry vair
20] trindod ny gadair troi yn gredigion
21] dy lvn delw dduw gwyddyn nad gaudduw
22] rhag kyhoeddir siesuw vo kuddiavr saeson
23] pa gwyn pa ganiaid pai ddyn pwy ddywaid
24] ny ddon yn gywiriaid i dduw nar goron
25] gwelwch vod gelyn eneidav yndyn
26] y diawl a ffelstyn na dala n ffailston
27] trachwant ny trochi kadarn ny kodi
28] chwerwach nar geri chwynychy r goron
29] diva mab duw evaeth rhylys rhiolaeth
30] pilwyr llywodraeth polwyr lladron
31] kar dduw r kywiriaid yddyvion ddevaid
32] gwainaid llavuriaid ai llevau oeron
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 38

O Dduw nef, pa vyd yw hi ar ddynion, NLW 13070B, 18-20. (= HG 11)

1] O dduw nef pa vyd yw hi ar ddynion
2] dialedd a rhoist vel ar dalon

[td. NLW 13070B, 19]

3] darostwng i ddwyd bawb yn driston
4] marfolaeth awnaeth mawr ovalon
5] e vagwyd yn gwlad bendefigion
6] y dygodd duw holl gymodogon
7] y ddynwyd y kael yr nen ddynion
8] oi vebaint ve dyg duw hwyn vaibon
9] y llysoedd lle bu egin llaison
10] ny thygiawdd yn bryd aeth yn waigon
11] o gwenfair yth blwyf gwae n hwyr gwainon
12] tir lidnerth ath blwyf gwaer tylodion
13] a dewi dy blwyf lef brain duon
14] llwydd kewydd bu ddwyn lladd y kywion
15] ry dannwrth ny wlad i rhy dynion
16] arythlef ar dduw trist hiraethlon
17] kerdd orwag oedd gynt gwaith kerddorion
18] poen adfyd awnaeth pawb yn vudion
19] dwyn matho ny ol nydym waithon
20] brawd Adda vras oedd ar brydyddion
21] ny welwn i kair gwnawn ni wnelon
22] mab wiliam gan dduw er ambilion
23] ai dwaenai en dda ymysg dynion
24] ai gwelas ve gan gwae i galon
25] roi gairav am wys yn rhagorion
26] digryvach na neb or digryvion
27] ny gwindai ai blas mawr ny gwyndo[[n]]
28] tra haelach nag vn or tri haelion

[td. NLW 13070B, 20]

29] oes daunydd a bod degoes dynion
30] i gwelir ny byd vab vn galon
31] dwyn harri ny ol nyd anhirion
32] brywysgerdd awnaeth odlav braisgon
33] brytaniaidd nyd dim yw bryd dynion
34] nav siarad am gael oesav hirion
35] sion airav mor ddoeth a sain sieron
36] yn siroedd oedd vab domas wirion
37] gwir jesu er joed a garyson
38] e dygawdd duw lan gymodogon
39] glynn ogwr lle bu vairdd glynogion
40] ar ddiwedd y byd hwy ddarfyon
41] o dyrwyd ir mab dydded oeron
42] o vairig e vaeth gwawd yn vyrion
43] ym methiant ny byd yma waithon
44] maen wbwb ny hol nef ir maibion
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 39

Kreawdr yn kar, nef a daear, NLW 13070B, 20-3. (= HG 12)

1] Kreawdr yn kar  nef a daear
2] mor ag att hynn a sydd yndyn
3] gair duw oedd e yny dechre
4] a duw ywr gair a ddyg gwenfair
5] yn dri ag vn duw yn kalyn
6] tad mab hevyd a glan ysbryd

[td. NLW 13070B, 21]

7] yn vn a thri ny baichogi
8] ag er i ddwyn mair sydd vorwyn
9] yn dduw nevol yn ddyn knawdol
10] yn vara a gwin ag yn vrenin
11] ag nyd ffyddlon dim or kriston
12] ny bo n kredy vod e velly
13] mawr o gariad a roes y tad
14] dduw nef arnom ni r kristnogion
15] vo wnaeth angel vaeth yn gythrel
16] dyna sampol i nir bobol
17] penna gairbronn yr engylion
18] a theka i bryd ai wedd hevyd
19] pan valchioedd ef a syrthioedd
20] er dangos bwedd i ddar balchedd
21] kenfigenny a thrachwanty
22] ar balchedd a  /r/ llid a syrthia
23] maer pedwar hynn ar vn gwraiddyn
24] ag vn ny bydd heb i gilydd
25] ar sawl i bo /n/ hwy ny galon
26] mae duw yddo gwedy ordro
27] poen vffernol yn dragwyddol
28] a diva vo  /n/ tyvy o hano
29] ailwaith y naf duw wnaeth Addaf
30] ve ai gymar o bridd daear

[td. NLW 13070B, 22]

31] ve rhoes yddyn hwyr holl vyd hynn
32] a lle i orffwys yny bradwys
33] saith awr yn bring i bu r taring
34] gynt na gado  /r/ diawl yw twyllo
35] am hynn gorfod arnynt ddyvod
36] ylldau /n/ hoethon i lynn ebron
37] heb gael trwyddyd yddy gymryd
38] ond gwellt a dail vel dau anevail
39] a byw ny byd trwy vawr ovyd
40] gwedy gorfod y tri phechod
41] y glothineb ar godineb
42] ar diogi vel dyna r tri
43] ar pechodau wnaethont hwyll dav
44] hynn yma gair yny kyvair
45] newyn noethi kynen tlodi
46] kwilydd klevyd poen daisyvyd
47] ddym ni n dwedvd yn bod ni gyd
48] yn vaibon y dduw ai garu
49] a gwaeth nar kwn yn pan ddwedwn
50] yn vn amser pader noster
51] ony bai n bod on hen bechod
52] yn meddylio ar droi ato
53] [[m]]arddel ar tad ywn dwedvdiad
54] [[a]]n klonav /n/ vn an tri gelyn

[td. NLW 13070B, 23]

55] y knawd ar da ywr hain yma
56] ar kythrel sy  /n/ peri kary
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 40

Y ddelw auraid ddolurys, NLW 13070B, 23-4. (= HG 13)

1] Y ddelw auraid ddolurys
2] delw dduw dy alw i ddys
3] y grog wyn gwyarog wyd
4] lan gwiniaith o langynwyd
5] llvn y mab rhad jra\d/boen
6] ny llvn i bu n llawn o boen
7] edrych ar hyd y drych hwnn
8] velly bu jesu ny basiwnn
9] meddyliwn am i ddolur
10] maen gred yn weled i gur
11] ofni heb raid yn vab bronn
12] ir oedd dduw yr jddewon
13] vae wyry vam ef ar var
14] i gilio rhag gwaew galar
15] herwa n wr talh hirwyn teg
16] yddoedd jesu ai ddauddeg
17] sidas anwylwas ydoedd
18] chwarav /m/ danaw ddifav ddoedd
19] er gwerthy bronn gwirionfab
20] ef ai r vn mes ef ar mab

[td. NLW 13070B, 24]

21] gwedy dyvod travod trwg
22] dalon oedd o vewn dolwg
23] dy vradwr gwenaithwr gwann
24] a gaisav gael dy gusan
25] eth rhwymawdd dy nawdd duw ner
26] yr wyth bilain wrth biler
27] dyrny gwiw jesu grasol
28] o dwy ffust gord rhwng dau ffol
29] divai rannoedd duw vrenin
30] i gnawd ef yn gann a gwin
31] dyfr a gwin dy vri a gad
32] eli vair vu lef airad
33] dyvod a chawg a dyf\w/r
34] yd yn llawn da jawn wyd wr
35] ar dy ddaulin vrenhinwaed
36] ogylch droi a golchi draed
37] addef o wiw dduw yddynt
38] a gad am waith eva gynt
39] hoelo r dwylo ny halaeth
40] ai draed ef ar drydy vaeth
41] diod a ddauth gwedy ddwyn
42] gwin egr bystl a gwenwyn
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 41

[td. NLW 13070B, 25]

Gwrandewch ddau air, NLW 13070B, 25-6. (= HG 14)

1] Gwrandewch ddau air trwy gennad ma[[ir]]
2] o lawenydd er mwyn y dydd
3] dauthym ir byd heb gadernyd
4] na mawr o dda os meddyla
5] a phan elo ir pridd ar gro
6] gennyf nyda dim o ddyma
7] na da ny byd na mawr olyd
8] ond krys a vo a dau glwm arno
9] vo ddaw dydd b\r/awd a phawb ny knawd
10] i wrando barn gyvion gadarn
11] pan ddel gwaithred korff ag ened
12] ag ysgryven pawb ny dalken
13] yno i govyn yn harglwydd yn
14] a gadwyson ni r gorchmynion
15] pwy sy ddychyn yr amser hynn
16] wedyd mae do yn wir wrtho
17] varglwydd jesi nych gwelson ni
18] ny byd yno er joed yn kaiso
19] gwelsochwi r gwann vel vy hvnan
20] ym henw j ddoedd en erchi
21] roesoch yddo yddy swkro
22] chwi kewch engwledd y drigaredd
23] mae tri gelyn trwm yn herbyn
24] y knawd ar byd ar drwg ysbryd

[td. NLW 13070B, 26]

25] ar tri hynny trwy dwyll a sy
26] yn troi r ened ir kaethiwed
27] llesgedd gwae ni a diogi
28] a glothineb trwm ywr ateb
29] ryvig balchedd peth oedd rhyvedd
30] i vod mewn dyn brwnt o briddyn
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 42

Da oedd edrych ar air Duw, NLW 13070B, 26-7. (= HG 15)

1] Da oedd edrych  ar air duw yn dra mynych
2] ar air duw a phyth i goffa
3] i maer jesu yn kyfflybu
4] ny vengil e swr\n/ o bethe
5] ag nydoes vn gair o hanvn
6] ond er synaid ar yr enaid
7] vaeth gwr medd e i hav hade
8] ag aeth allan a had pywrlan
9] a pheth or had a ddigwyddiad
10] ar phyrdd a than draed hwy sathran
11] ar holl adar gwyllton anwar
12] yn mynd ag e heb gael ffrwythe
13] ar rhann arall ymlith ysgall
14] drain a drysi yny vogi
15] ar drydedd ve gwymp ar roke
16] ond i saethy maen difflanny

[td. NLW 13070B, 27]

17] ar bedwrydd rhann mewn tir prydd
18] yn dwyn ffrwythed ar i ganfed
19] dieithr yw hynn heb i ovyn
20] tywyll ywr gair na ddeallair
21] y llavuriad ydiwr kywrad
22] ar had gaire duw yn hwynte
23] ar ffyrdd llymon ywr kristnogion
24] nadel gaire duw ny kluste
25] ar adar sy ny dihady
26] drwg ysbrydion sy n troir galon
27] drysi a gwyd ydiwr golyd
28] a sy n mogi  /r/ holl ddaeoni
29] ar rock na bo  /r/ had yn gwraiddo
30] gwedy egin mae mynd yn grin
31] dyn vo n kymryd gair duw ny vryd
32] ag yny mann i droi allan
33] ar brynar prudd a sy ddedwydd
34] ar dyn a vo tebig yddo
35] kael mae hwnnw  /r/ gair ai gadw
36] a gwnaethyr ny ol ai gredy
37] nyd sawl a vo ar dduw n krio
38] o laverydd a sy ddedwydd
39] ond a drefna gwaithredoedd da
40] ai gyfraithav ai orchmynnav
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 43

[td. NLW 13070B, 28]

Kreawdr pob dim, i ti kredaf, NLW 13070B, 28-9. (= HG 16)

1] Kreawdr pob dim i ti kredaf
2] ti ddyly gael pawb ti addolaf
3] ti a gery bob dyn ti a garaf
4] ti ddewis dy wyr ti weddiaf
5] ry wylais am yd vynd ar haelaf
6] di daring gwae vi ddaed ar dewraf
7] os gwelliant lle mae n mynd nys gallaf
8] syr water gwae vi nas rhou ataf
9] gwae vinnav wrth bwy y govynnaf
10] byth i adel ny ol byth i hudaf
11] o cherddir yr holl vyd ny chwrddaf
12] ai vaner e byth nys erfynnaf
13] diwarnod mi wnn nada arnaf
14] nydolig ym byw byth nad wylaf
15] llwyth wilim o went llai yth welaf
16] kadarnwych vaeth duw ar kadarnaf
17] o epil y jarll vu wr aplaf
18] o Raglan i maent bawb yn rhyglaf
19] ryw anap a ddauth gwae n hwyr hynaf
20] gwaer ailwaith ny ol y gwrolaf
21] gwaer gwychion ai pyrth gwae r rhai gwychaf
22] pai leni bai r gwaith pwy ywr blaenaf
23] gwae glonnav i wyr gewri glanaf
24] [.]i briod ny ol dwyn ail briaf

[td. NLW 13070B, 29]

25] darostwng awnaeth duw yn dristaf
26] ragorol ar bawb y wraig araf
27] hiraethy ny byd ywr radd waethaf
28] llawenydd i ti velly hvnaf
29] aur dorchog yd vab duw i archaf
30] yn daliad yn lle dy dad alwaf
31] el eneid i nef water lanaf
32] nadoedd vndyn oi siwt wedi Addaf
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 44

Rad Duw a'i ras, NLW 13070B, 29-30. (= HG 17)

1] Rad duw ai ras ych plas mainin
2] arglwydd ai stil o hil godwin
3] yth lys maester water haelwin
4] harbert gann tyrth da i pyrth byddin
5] ny bu ve wys yn llys brenin
6] o bob rhyw rhost vwy gost kegin
7] bir kwrw er bod bragod gasgwin
8] bara bwrdd tal nys mal melin
9] ach gwraig o vraint saint y katrin
10] yn rhoi bob tlawd gardawd ddibrin
11] ar orav myd hyd try gythin
12] or dwyrain vry yr gorllewin
13] os mawr daulu vu gystennin
14] ych llys heb drai ny llai r vyddin

[td. NLW 13070B, 30]

15] da berchen ty a vy Ellffin
16] ai vardd pan oedd oedd daliesin
17] mi drof ych plas yn was hengrin
18] ail gwion bach or wrach gredwin
19] ve ddauth o gau a dav vyrddin
20] bai gwir i gyd kawn vyd gerwin
21] pan droir saesneg o deg ladin
22] di vraint eglwys a chrwys katrin
23] ar llug yn llen medd hen ddewin
24] am grist ai ffydd bydd ym gyrin
25] duw gatwo n gwlad rhag brad dolffin
26] ar kiw daupen berchen byrgwin
27] hwnnw or daw wnar naw byddin
28] trwy nerth i vrad yngwlad Awstin
29] ofni daw tro o/r/ gorllewin
30] ty vewn ir kae bydd gwae gwerin
31] gwr yn dwyn bath kath tri ewin
32] ai vryd ai vael ar gael gwresgin
33] kael i chwi r gras y gas kynin
34] hiroes di drist gan grist vrenin
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 45

Moeswch ddodi'n bryd ar Ddewi, NLW 13070B, 30-2. (= HG 18)

1] Moeswch ddodi n bryd ar ddewi
2] [[v]]ab sanct orig vab karedig

[td. NLW 13070B, 31]

3] ar ddewi a duw sy benna
4] maen llawnoed ynn alw arnyn
5] maer pryd ar nod gwedy dyvod
6] a sydd enbaid i vrytaniaid
7] ny bu n hynys ni mor ddyrys
8] er joed ag y mae hi heddy
9] kwarter y rod a sy n dyvod
10] a diale am bechode
11] pob vn a sydd wrth i gilydd
12] ny allen waeth bai gelyniaeth
13] ve gâr kriston yny galon
14] gladdy vrawd o chaiff e eiddio
15] nydoes karu dim ar jesu
16] nav vam onyd ar y golyd
17] ve rhoes dewi rhybydd i ni
18] gwelwn i vod gwedy dyvod
19] pan vo r mab rhad ar offairad
20] ny werthy yr llu pechadur
21] ag yn ddifraint holl demlau r saint
22] yr eglwysi ar mynwenti
23] diffrwyth koedydd ag avonydd
24] ysgib ednod kairw jyrchod
25] pymp gwae a sy gwedy saethy
26] rwng dwylo r tad medd saint bern[[ad]]

[td. NLW 13070B, 32]

27] y pymp gwaew hynn duw ai denfyn
28] ar sawl a sy yny haeddy
29] pystelens pan ddel newyn ryvel
30] lladd a llosgi pawb ai krogi
31] ny bydd vndyn ony\d/ tridyn
32] byw y niwedd y dialedd
33] y gryvangwr da\e/r gwachelwr
34] ar dyn a vo yn gweddio
35] awn j /n/ gweddi bawb at ddewi
36] penn rhaith wyllys yr holl ynys
37] ag at jesu or nevoedd vry
38] gael trigaredd ar yn diwedd
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 46

Ny'm ddireda i dir na da, NLW 13070B, 32-4. (= HG 19)

1] Nym ddireda i dir na da
2] na dyn ny byd yny mywyd
3] ny wnn j ddyn ag a ddychyn
4] ymddired y neb ond jesu
5] a ddoto i vryd ar y golyd
6] ar ddyn nav dir ef a dwyllir
7] tri chariad vu  /r/ joed ved heddy
8] a thri a vydd byth dragywydd
9] kariad pryffaith ffydd a gobaith
10] [[y]] sy n peri nef i ny ni

[td. NLW 13070B, 33]

11] ar kariad ail rhai ai kynail
12] rhwng priodolion a chyd ddynion
13] kariad trydy maen difflanny
14] ar ddyn a thir ar dda i dodir
15] ag vel dyna  /r/ kariad mwya
16] ddym ni r niver hanoe n arfer
17] ag ny kariad hynny n wastad
18] i mae elyn yn twyllo dyn
19] llyma r achos i ddwin dangos
20] a pham i gyd i ddwin dwedvd
21] vynghyvaillo\n/ oedd brydyddion
22] gynt a vuo j ny kytro
23] mi welaf vn yn troi /m/ herbyn
24] ny wnn na bo  /r/ nall yn grwdgio
25] hwy am gwelant j ar ffyniant
26] a hwynte sy gwedy methy
27] vannwyl vrawd ffydd j oedd ddavydd
28] ny chefflybwn i neb i hwnn
29] i ddoedd aise gwraig arnai n rhe
30] ym gwsnaethy yn vy llety
31] yddoedd wydw jevank weddw
32] ddistaw brysyr ymh\l/wyf kainwyr
33] ddoedd hi n trigo gair llaw daio
34] yn wir gwaetha oedd pwy nesa

[td. NLW 13070B, 34]

35] i mae davpen y genfigen
36] ai chenol ny volae n tyvy
37] beth na ond kydfod ar vy ethrod
38] a throi airiach am kyvathrach
39] minne gwedy klywed hynny
40] a vym daerach ar y vasnach
41] mae n troi garu vy molianny
42] yn rhoi m anair ar y naillgair
43] kaiso mae e vynd ym hasgre
44] ny modd i bvm j ny garu
45] betfai r holl vyd drystoen dwedvd
46] yny myw j nyd gwaeth tewi
47] ny wnai tra vo byw am ddaio
48] ond i ady ar y naillty
49] o kyvarch da myvi ddweda
50] dydd daed daio a mynd haibo
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 47

Y gwr a vu ar y groes, NLW 13070B, 34-5. (= HG 20)

1] [[Y]] gwr a vu ar y groes yn goddef gloes yn pryny
2] an kymero ar i law mi wnn ve ddaw yn barny
3] [[Duw]] maddaeo i ni gyd vaint ywn bryd ni gasgly
4] [[a c]]hy vyrred yny byd a sydd o hyd yw drefny
5] [[].]i ystyrie griston doeth mor noeth oedd kyn i vagy
6] [[ac mor]] vychan oedd i rym heb allel dym ymdaery

[td. NLW 13070B, 35]

7] afraid yddoe vod yn valch tra vytho r gwalch yn ty[[fy]]
8] a chy hawsed i ddae n wann a phawb oi rhann ny ady
9] kasgly golvd pryny tir trwy gam a gwir ai mynny
10] a gwsnaethyr meddwl ffol ag ar i ol i gady
11] nyda gantoe ddim or byd or golvd gwedy kasgly
12] ond i hvnan val i doeth a digon noeth yw hynny
13] ag ve ddwede rhai or wlad vod ych tad heb daly
14] llawer kainog rhaid i chwi brovi i chyviawny
15] hwynte ddwedyn ny modd hynn nyd gweddys ynn ni da[[ly]]
16] ny ni biav r maint a sydd yn ol i ddydd ny ady
17] ar pryd hynny beth awnawn ir llaw vy lawn ysgaw[[ry]]
18] heb werth kainog o dda byw a duw yn erchi taly
19] ond ymwrthod a dar diawl ar sawl a sydd ny kasgly
20] an gwaithredon tra von vyw ni gawn gan dduw yn [[barny]]
21] duw i harchwn ninnav n bod yn barod i ddoen kyrc[[hy]]
22] awr ag orig nos a dydd ar ffordd yn rhydd at jesy
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 48

Pob rhyw Griston glan i galon, NLW 13070B, 35-8. (= HG 21)

1] Pob rhyw griston glan i galon
2] gwrandewch er mwyn duw vi n achwyn
3] gwae bob henddyn myvi wyr hynn
4] berchen gwraig kryf jevank hainyf
5] gwae r anhawgwr gwraigog llwvwr
6] ar gair yddo er nas haeddo

[td. NLW 13070B, 36]

7] gwaer gwr a vo a gwraig yddo
8] a honno n wir arnoe n veistir
9] or disgin bod dim anghydfod
10] rhyddyn hi a ar llaw n ywcha
11] i mae klwtyn o wyndon gwyn
12] wrth ddrws y ty wi ny rhenty
13] llai nag erw beth hwnnw
14] lle mae porfa gwaedde r wraigdda
15] mae gwyr perchen parav ychen
16] yddi n addo i lavurio
17] a minnav sy yn prydery
18] na chai hadyd yddoe ym bywyd
19] nychai lonydd na nos na dydd
20] genti ond a ir vro i ytta
21] bwrais j honn bob esguson
22] o ddiogi mynd i erchi
23] hawraig maen vlin Act y brenin
24] ag yn rhwystro pawb i gaiso
25] taw di waithon ath esguson
26] [[t]]i gau hadyd nyr vn hwndryd
27] mi aetho n js jslawr palis
28] [...]ni vyo valch o ddyno

[td. NLW 13070B, 37]

29] beth a ddwedaf o chranfyddaf
30] ar hen aran du wylmorgan
31] kerdda vydredd wytin addef
32] ofni tavod y gogysgod
33] siars sy arnaf j na chanaf
34] ddychan ny byd yn vy mywyd
35] os dechre wna ymddivarcha
36] na garbed kan ir hen aran
37] gwna dy neges yn rhe lales
38] a llangewydd ynyr vndydd
39] does drwa ir dwr i dir ogwr
40] ti gesgly had dau lavuriad
41] a nad vndyn heb vyn\d/ atyn
42] o sant dynod hed ymhytgod
43] ny phall vndyn o dre golwyn
44] hed ynharen y dwnrheven
45] na pherchen yd o lann ylltyd
46] ir priordy veder pally
47] maen hwyn saesnig ynghylch y wig
48] ny wis beth vo j ny gaiso
49] mith ddysga di ffol i erchi
50] ond kadw yth go vel yth ddysgo
51] j prav jow syr ffor lov maestyr
52] god wil giv mi and owr ladi

[td. NLW 13070B, 38]

53] pan ddweto\e/ kom hom syre
54] jl kwm to yow god redward yow
55] er peck o od ny ddawr tavod
56] ny modd i bu r wraig ym dysgi
57] mawr ywr taeredd vn or gwragedd
58] bwedd i mae ddyn bally yddyn
59] kael y trybedd ny chyndaredd
60] rhoi ergid ar blygiav nwyar
61] braidd i gellais j gael vymhais
62] am pig a gwân vymhenn allan
63] llyma orfod arnai ddyvod
64] vnwaith ych plith gwyr y gwenith
65] er mwyn jesu provwch vy helpu
66] myvi golla dre onys ka
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 49

Duw, n'ad ti gam, NLW 13070B, 38-9. (= HG 22)

1] Duw nad ti gam byth ar vargam
2] plas dan rhodiad havl a llauad
3] vel dyma r lle i bu nechre
4] ag yma i bo niwedd etto
5] mae arnai chwant kanv moliant
6] lle llvno j medd ar vy niwedd

[td. NLW 13070B, 39]

7] lle sainwyd plas gwych o urddas
8] mam jesu wyn wyr Siohasyn
9] kraig o wydyr kor krevyddwyr
10] kroestai krist jaith paradwyswaith
11] kor i vaibon krist ai waison
12] kaer gywrain vydd korfrig koedydd
13] pais ywchel bris plastar paris
14] plwm plygiav llenn am i cheven
15] twr arfys main krisial myrain
16] krysav kalchwydd maran mynydd
17] kaer loew val ar main barbal
18] kewch weled honn ar waith avion
19] jn principio erat sermo ar ysbryd glan
20] ar ysbryd glan ywr ymddiddan
21] dav beth a sy ych tebygy
22] ail nef a llys abad lewys
23] tri pheth a sy ych kyvanheddy
24] organ a chlych a chan menych
25] ny bu bais wenn am dan berchen
26] lanach dan gred wedy bened
27] nag mor yddyf yny grevydd
28] wedy kybi abad a chwi
29] gwenfair ach gwnaeth ych abadae[[t]]h
30] gwneled duw chwi  /n/ esgob dewi
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 50

[td. NLW 13070B, 40]

Kriston wyf j'n kredy Grist, NLW 13070B, 40. (= HG 23)

1] Kriston wyf j n kredy grist ag yn drist veddyle
2] ag yn gweddio r drindod i ddyvod oi bechode
3] gweled i ddwyf j nadoes pan ddelo gloes yn ange
4] i ddyn ddim mor dailynged a bod ny gwaithred gore
5] achos pan ddel yr enaid ar kythraulaid ar pwyse
6] maen bryderys ony chair gan vair ddodi phadere
7] i gydbwyso an gelyn yn erbyn yn pechode
8] am ddelyed kymodog trwm ywr gainog nas tale
9] chwaethach goludion lawer ag a gasgler drwy okre
10] a chael i kynvll gan bwyll trwy dwyll ag anvdone
11] maen hwyn elyn ir enaid ony chaid ai g\w/asgare
12] i ventvno eglwysi ag i beri fferenne
13] ag i waith pynt avonydd a rhoi baunydd gardode
14] lle bo mwya r kynired ag i wared kawsie
15] ag i helpy ysgolhaigion tylodion ar i llyfre
16] ag i ventvno merched amddived yw lletye
17] gwedy darffo i dad rhoi ai rhoi gymen vn ddime
18] [[l]]aia gobrwy oddiwrthyn a vyddai r dyn ai kasgle
19] [[i]] dduw i ddwyf j n erchi er ym dorri r gorchmynne
20] [[vo]]d vy enaid jn gorffwys yny baradwys ole
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 51

Gwir Duw a'i vab yw, NLW 13070B, 40-1. (= HG 24)

1] [[Gwir]] duw ai vab yw a vynn bod yn llywydd
2] [[da]]ear vndydd yny drindod

[td. NLW 13070B, 41]

3] ar gair a ddyg mair yn amerod gyvion
4] i beri gweryddon nef yn barod
5] ysbryd glan hevyd hevyd hyvod hyvod yn dolef
6] duw byw yny nef dyn i myn bod
7] kreawdr mor mawr myriaw pysgod rhwyd
8] yn karu ni r ydwyd kreawdr yr ednod
9] kr\e/av yr holl ymddaith kreod yr engylion
10] ag or llu'r aigion i grav r llygod
11] krav Addaf rhydd naf dan rhod ffyrfaven
12] ag or asen bruddwen ve grav i briod
13] nawkant i dwedant vod adam yny bod
14] a thri deg hevyd tra vu r kyvod
15] pedair mil ai hil i waelod kystydd
16] jesu wiw ddovydd nes i ddyvod
17] pan ddel jesu i varny yn vod yny deav
18] ar y llaw asav ir llu jsod
19] trwy rhanswm trwm torr amod awnaeth
20] ny deg kaiff jawn jaith hed y dydd kyfnod
21] o dwyll trwy amwyll torr amod i doded
22] yn gloewdeg jechyd hyd yn gwlad ywch[[od]]
23] o varglwydd rho i mi vawrglod lawen[[ydd]]
24] na ame wiw ddovydd i nef i mi ddyvod
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 52

Yddwi'n gosod kanu barnod, NLW 13070B, 166-8. (= HG 25)

[td. NLW 13070B, 166]
1] Y ddwi n gosod kanu barnod
2] ag vallai bod genni n barod
3] mi roesym lw raid ym gadw
4] ar na chanwy ym bywyd mwy
5] i mae r achos yddy ddangos
6] genni gwedy ysgryvenny
7] mor drwm i ddaeth i varolaeth
8] y meistr sion yn vynghalon
9] gwae vy naurydd aros i ddydd
10] a gwae ddailed byth i glywed
11] gwr a bia yr amser da
12] a wyr kalon Marged Sainsion
13] ai dad hevyd mae mewn tristyd
14] Mair wenn a ro kynffwrd yddo

[td. NLW 13070B, 167]

15] bei kelsai er da drigo yma
16] hwy rysoeddyd dros i vywyd
17] y ddoedd waison i meistr Sion
18] a rysoedde vil o vorke
19] hwy dalysyd dros i vywyd
20] a thraen pwver brenin lloegr
21] llyna ganred vawr ar blaned
22] gwympo mrigyn y blodauyn
23] ny bu ddwy awr dre ruvain vawr
24] ar ol i ddydd heb roi vynydd
25] []mae ty jago y mronn kwympo
26] bedd krist hevyd mae mronn symyd
27] []vaeth y nywl du dros y koetu
28] nes symvd jaith a byd ailwaith
29] []ny chair klydwr ynghoed mwstwr
30] na phrenn ar dan gan waith haearn
31] []mae yno ffynnonn wrthfawr ddigon
32] mewn llwyn o gyll dan le r pebyll
33] []ny chair gwelliant y mae n y sant
34] gwedy delo  /r/ saeson yno
35] []yn jach was glan o hynn allan
36] yn jach kampav a gwybodav
37] []yn jach glendid ag velly bid
38] yn jach bonedd ef aeth ir bedd
39] ef a gladdwyd yn llvndain lwyd
40] mae gorff mewn bedd gwyn yn gorwedd

[td. NLW 13070B, 168]

41] mae eneide n rodio r graddie
42] ag yny byd i maer tristyd
43] o daw govyn pwy ganoedd hynn
44] mab mewn hiraeth am i vrawdfaeth
Thomas ap jeuann ap Rys ai kant 118

Mae Duw yn dangos i'r byd, Cardiff Free Library 2.619, 21-4. (= HG 26)

[td. Cardiff 2.619, 21]
1] Mae duw yn dangos ir byd
2] vod yn llawnbryd gweddio
3] a dangos pam na veddwl
4] lawer exampl yddo
5] i gaiso yn garu r eglwys
6] a bwrwn gorbwys arno
7] ar golud ym ny garu
8] a gady r jesu haibo
9] mae dwedvd a rryvedd yw
10] vod yn tad dduw yn digio
11] vaeth y llid gydar kyth\r/el
12] oedd yn angel kyn syrthio
13] kyviawnder ywr kyviawn hedd
14] kaiswn drigaredd ganto
15] rrag yn trachwant an balchedd
16] glwth god llesgedd yn damno

[td. Cardiff 2.619, 22]

17] an gelynion yw r haini
18] nydym ni n gally ymado
19] mae n bryderys ny diwedd
20] yn troi ddialedd pharo
21] hwnnw gavas kyviawnder
22] ar holl bwver oedd ganto
23] om gyhydy ai arglwydd
24] ef aeth yn aflwydd rragddo
25] kyviawnder oedd i sodma
26] a gomorra sinko
27] y pvmp dinnas diaereb
28] vy r godineb oedd yno
29] ny bv grenydd na chwddiaeth
30] na gasybiaeth heb gydio
31] nag vn krefyddwr yn bod
32] na bai wraig briod yddo
33] velly ddaeth ynys brydain
34] pan drosbwyd rryvain haibo
35] heb na gweddi nag ympryd
36] na phenyd nag ynsoelio
37] na chyffes nag angeny
38] na chladdy a na bedyddio
39] na sens na chwyr bendigaid
40] na phax nidoedd raid wrtho

[td. Cardiff 2.619, 23]

41] na chroes igovio r prynwr
42] na dwr wedy vendigo
43] na chael kymvn o gorff krist
44] i ddoedd yn drist yn hebddo
45] ny ddoi r ffairad ir pylpyd
46] heb gymeryd igino
47] o vrwd a rrost i mynnai
48] a mawnsai wedi dwymo
49] ef a ddangoeses adda
50] ag eva i ni ymprydio
51] a pherchir sul ar gwener
52] ag arfer o weddio
53] ir glothineb mae tivedd
54] ag nidoes diwedd arno
55] i maen anwyl ny bresen
56] ag i mae saithbenn yddo
57] a saith kythrel ywr rrai hynn
58] a saith gelyn syn twyllo
59] ar vwyd a llynnoedd kedyrn
60] tevyrn i maent nym ddyrno
61] gweddi kardod ag ympryd
62] a bair ymweglyd rragddo
63] rrag yddo ladd yr enaid
64] mae n angenraid ymswyno

[td. Cardiff 2.619, 24]

65] pan ddel yr arglwydd jesu
66] i varny ai dilyno
67] i bwll vffern i tewlir
68] ag yno i kaujr arno
Thomas ap jeuann ap rrys ai kant

Gwae vilioedd a sydd mewn gofalon, Cardiff Free Library 2.619, 30-2. (= HG –)

[td. Cardiff 2.619, 30]
1] gwae vilioedd a sydd mewn gofalon
2] tal ydiw gwlad nef ir tylodion
3] newynog yn bawb ag wainon
4] a delwau ymhob plas i delon

[td. Cardiff 2.619, 31]

5] nid kerrig nid koed yn myn karon
6] ond delwau wnaeth duw yn gnawdolion
7] ymaros i ddym ymron mairwon
8] on karchar lle ddym duw an kyrchom
9] ny gwledydd lle mae r mawr goludion
10] ny chaffant onyd haeyru a chyffon
11] o ddial am ddwyn tai r gweddion
12] ai dinistr mae duw n poeni dynion
13] ond aryth o waith penadurion
14] y garu rrai kasb ar y gwirion
15] y dialedd a gait gan dy alon
16] a thorri dy gnawd a thi n wirion
17] ynghyvair yn drwg anghyvion
18] i dygyd ti r boen vwyn na digion
19] pan roddyn i ti vwya rrodion
20] sy ddegwm vae vael ir swyddogon
21] a sieswn a ffydd vront y saeson
22] ai llywodraeth awnaeth pawb yn lladron
23] o gari\a/d ar ddwyn dar gywirion
24] anweddvs au rroi r sgryvenyddion
25] ny thykia y pryd kyvoethogion
26] gwybydded y sawl sydd gebyddion
27] gynvll da yngham medd y ganon
28] ar waered i dda r plant ar wyron
29] a dilyn e ffordd gyda i alon
30] hwy krylian e mewn poenau kroelon

[td. Cardiff 2.619, 32]

31] val aries ny rroe vael i wirion
32] i lasar y tlawd krie laeson
33] a lasar ef ae oi boen loeson
34] i vynwes y tad wrth ovynion
35] ag arias ef ae gan rrai gairwon
36] ffai nigart ir tan ffyrnigion
37] gwirionedd yw hynn a gwir vnion
38] gwageled vo n dwyn diawl yny galon
thomas ap jeuann ap rrys ai kant

Mawr jawn i kerais j'r byd, Cardiff Free Library 2.619, 32-6. (= HG –)

1] Mawr jawn i kerais jr byd
2] yr hyd i bvm yn tyvy
3] ve rroes ym wendid a haint
4] er maint i bvm n gary
5] nym dwg vy aulodau mainon
6] sy wainon ag yn kryny
7] ny chlywai neb yn amlwg
8] am golwg sy n tywylly
9] ar bedestr gwedy darfod
10] bai rann gorfod tryvaely
11] wedy kwympo mewn methiant
12] a mogiant a phesychy
13] ag heb allel yn vynych
14] or grwn i rrych gychwnny

[td. Cardiff 2.619, 33]

15] ond bod am kefn yn grwm
16] yn gwrwm ar y llydy
17] mi vyo valch rryvygys
18] trachwantys ag yn kasgly
19] be kawn nir wlad vy hvnan
20] rry vychan oedd ym hynny
21] mi vyo lwth a diog
22] a chwannog i odineby
23] yn tyngy over lwon
24] ag anydon yr hainy
25] mi vym laitrach nar kadno
26] yn traiso n kynfigenny
27] heb rrai llety nachardawd
28] ir tlawd ond i watwary
29] o greawdr nef a llawr
30] min klywai n awr yn ffaely
31] danfon atai vihangel
32] ym harddel ag ym kyrchy
33] ti am prynaist j ar y groes
34] ti rroesost oes ym bechy
35] tro di varglwydd vynghalon
36] j waithon i tivary
37] ag i vedry gwnaethur jawn
38] ag i gyviawn gyffesy
39] megis i bwyf j parod
40] i ddyvod or lle dauthy

[td. Cardiff 2.619, 34]

41] a honno yw gwenwlad ef
42] lle mae ef yn ternasy
43] merthyri a gweryddon
44] angylion ny volianny
45] pan rroir yr en ar y ffrwyn
46] ag at y trwyn i gwasgy
47] a gwerchyrio vy llygaid
48] ar enaid gwedy yngady
49] a dwyn vy nwylo j wa\e/red
50] ag ar varffed i klymy
51] a dodi nwy traed ynghud
52] ag ar vy hyd yngady
53] ar sawl i bvm j yno
54] ny kytro ag ny kary
55] wrth vynd ymaith ny ddaw vn
56] o hanvn ym kysany
57] am dodi ar vy niwedd
58] ym bedd am torr i vyny
59] heb weled na haul na lloer
60] yn ddigon oer vyngwely
61] a mi ddwedaf i chwi wir
62] yr hwnn ellir i gredy
63] nid ody r korff pridd ond myd
64] yr ysbryd a syn traethy

[td. Cardiff 2.619, 35]

65] mi ga gorff er nas gwelwch
66] o ddirgelwch y jesy
67] o bob aulod yn gywraint
68] yn gymaint ag wyf heddy
69] mi debygwn yny byd
70] vyngolud jr pryd hyny
71] i geffyl gwedy vlyngo
72] a vaid yny ado i bydry
73] ar piaued ar kigfrain
74] ar byrgytain ny dyny
75] ar kwn yn bri\w/a i gaudod
76] nes darfod i hwldary
77] velly r golud vym jn byw
78] yn vwy na duw ny kary
79] vynghenedl a ddaw yno
80] iym gigo wrth i rranny
81] a minav yn kerdded hoeth yn kerdded
82] am delyed heb daly
83] a phawb a ddaw ym govyn
84] i bvm arnyn ny kasgly
85] ny chair ar gywir yno
86] gadycho nau oframy

[td. Cardiff 2.619, 36]

87] na bwgwth i vonklusto
88] nau sardo nau watwary
89] rraid yw sevyll ar y gwir
90] yr hynn ny ellir i wady
91] onyd addef i bob dyn
92] ar gelyn yn disgyrny
93] ef a ir karchar ganto ef
94] lle gweloe nef ar jesy
95] ag ve sgryvennwys matho
96] nadae o ddyno nes taly
97] gwae e vy valch rryvygys
98] trachwantys yn kolledy
99] y llavuriad kywir a vo
100] yn kaibo ag yn dyrny
thomas ap jeuann ap rrys ai kant

Pwy bynag fo gwedy dotio, NLW 13081B, 156v-158r. (= HG 27)

[td. NLW 13081B, 156v]
1] Pwy bynag fo gwedy dotio
2] dwl jawn y trig a dot\i/edig
3] y ddynir kymry gwedy yn gyry
4] kyn enfyted a ffoled rhisga
5] ac ar yn kread gwedy myned
6] duw yn kyfrwyddo ymhell ar ddidro
7] ny ni droyson gan ffydd sayson
8] ni ddaw yn kalone ni byth yn y lle
9] ond trigo yn ddwl mewn trimeddwl
10] heb wybod pun gore hanyn
11] rhai syn doydyd vod duw 'ny byd
12] yn gorfforol yny bobol
13] eraill ysy yn gwan gredy
14] nadoes yn y byd ond yr ysbryd
15] medder doethon dysk mefyrion
16] vn achyfan yw duw ymhob man
17] ychlawr ywch-der dan y dyfn-der
18] yn y nef yny byd yma hefyd
19] am nad oydden yn kredy hyn
20] feddyg rhagom dalam o roddion
21] feddyg ffrwythydd koed ameysydd

[td. NLW 13081B, 157r]

22] veddyg pysgod dwr edynod
23] ac yskryblodd ar fenyddoedd
24] keyrw jerchod ac ewigod
25] ve ddyg ymaith gariad perffaith
26] mynodd ddiffod y gvdwybod
27] rhows y kythrel y lawn afel
28] ar yreglwys ynte ay espeiliws
29] venny fryntyn blasoedd meinin
30] ve yrws ty dduw yn wak ty
31] nyd gwell y len fod yn siaplen
32] heb gael meistir o bechadyr
33] nyd oes yddo le y weddio
34] Duw yn y dy heb y bryny
35] ac saith bechod gan y drindod
36] saith bechod vn yn saith gelyn
37] ar saith hyny y sydd heddy
38] bena ynhemprol ac yn ysbrydol
39] lle yddoedd yni beth rymedi
40] nyd ynt ychwaith ar dwy gyfraith
41] ac er dylysed y for dlyed
42] ffalst ywystla rhaith ac a ymaith

[td. NLW 13081B,157v]

43] y tlawd gwirion ny bo gar bron
44] ve ar ffalst ar lw fo yni helw
45] bay ran dy fod or saith pechod
46] ffimar kwyntri / arhydd wyti
47] llymar flwyddyn ytres duw gwyn
48] wyn y gallon ar y sayson
49] hwn yrason dduw yr gwndwn
50] ve gyr hwynte dan yffyrnne
51] mayr fam jesu kwd llysay fy
52] pechadyres / mai yn frenhines
53] peder ynte pob attwrne
54] by weddio llawer rhagddo
55] heddy may was yn y dernas
56] yn peri amey y tafoday
57] ac aeth y dy kefnder jesu
58] jago bostol nyd oedd ffol
59] efo orfy arnyn gyrchy
60] ywlad jago sawl ay kroko
61] nyd oedd bryder / yn vn amser
62] ar vn kriston fod duw yn ffyddlon

[td. NLW 13081B, 158r]

63] maer pen tryma am drais athra
64] ar diale heb yddechre
Thomas ap jeuan ap rhys ay kant

Y may dogon ar y gar, NLW 13081B, 160v-162v. (= HG –)

[td. NLW 13081B, 160v]
1] Ymay dogon ar y gar
2] gwrando ar addweda
3] vaeth y byd ar veth y gid
4] wrth y byd y wela
5] y syn bwrw yn fawr y fryd
6] ar y byd hwn yma
7] bid e ddiogel yny ffydd
8] ymay yddo rybydd kwta
9] kanys efo ydiw vn
10] or tri gelyn gwaytha
11] sydd ar les yrenayd gwyn
12] a ffob dyn y dwylla
13] dyn a gayf gan y byd
14] vynd yr golyd pena
15] ac vo gedyr byd e'nhoeth
16] vel y doeth e yna
17] wedy darffo ymhob dyll
18] yddo gynyll kronfa
19] nyd a gantho bil nachroes
20] ond aroes yn y fola
21] vel y karo dyn y byd
22] voddawyr ysbryd gwaytha

[td. NLW 13081B, 161r]

23] ac ay rhwstra ywneyth chwaith
24] or saith weithred pena
25] pen delo [sic] christ atto y hyn
26] yn y llyn tolota
27] yddwy fi yn dlawd edrych ddyn
28] rho ymir pilingwaytha
29] gwna di les y ki krach
30] yddwyti yn jach debyga
31] ameddylied yddwyti
32] may myfi yth ddillata
33] rho ymi fwyd er duw gwyn
34] ymay newyn arnaf
35] nyd oedd raid ytt fod yn dlawd
36] ddiawl dy flawd nath fara
37] rho ymi ddiod myn fynghred
38] ymay syched arna
39] ti ay toryt ymhob nant
40] ond dy chwant di y gyrfa
41] rho ymi letty haner nos
42] yny diddoes yna
43] does di wers yna fry

[td. NLW 13081B, 161v]

44] ti kay e ynty nesa
45] ve'roes duw vi vynghar
46] yn y karchar blina
47] mawr dda yt gael hyny yn swrth
48] wrth dy byteina
49] yddwy fi yn glaf ynty yna draw
50] gar dy law dir gwrda
51] or kywaythog llawen gwych
52] dare y edrych arna
53] ti fyddy jach yn yman
54] nyd wyti wan dybyga
55] ac nicharaf hanad chwaith
56] mi wnaf vyngwaith yn gyntaf
57] a ddoydi gladdy y tlawd yna hwnt
58] aeth y brwnt o dyna
59] ny naeth e swydd trafy yny byd
60] onyd kip rytha
61] nydoes amdo ym duw amair
62] oni chayr kinhoka
63] chwiliar kwd sy dan y ben
64] ymay yno goden dwba
65] y may yn ddigon llaes y lyp

[td. NLW 13081B, 162r]

66] kyfod chwyp affrysta
67] tyred attai ar dy swyp
68] ti welyr gip sydd arna
69] ffrwynar kefful ffroenwyn dy
70] tyn yr ty kyfrwya
71] middelya bynt ne'ddwy
72] mi myna hwy yn gynta
73] vo vydd yddo ddogon vael
74] gwedy kael y gosgol va
75] vo ddaw vn ni rodda nag
76] ac ay gwasgara
77] jo yn siompol yni sy
78] y vy gyfoethoka
79] gwedy kyfrif pawb y gid
80] y vy yn y byd yma
81] efo gollay blasoedd rhydd
82] yn vn dydd ay holl dda
83] gwedi kolli hyny y gid
84] vo ay yny klefyd blina
85] vo gaer krach yn ayr pur
86] yw roddi yr kerddwyr pena
87] er y fod e megis hwch
88] yn y llwch ar llaka

[td. NLW 13081B, 162v]

89] am y fod e velly yn byw
90] yn kary dyw yn bena
91] efo ay jach yddy dai
92] ac y gay y holl dda
93] ac o gwnawninay gud
94] yn y byd yma
95] vel y gwnaeth ymae yniwlad
96] gydar tad gorycha
Thomas ap Ieuan ap Rhys Ay kant

Pwy yw'r syr goray oll, NLW 13081B, 162v-164r. (= HG –)

[td. NLW 13081B, 162v]
1] Pwy ywr syr goray oll
2] yn yr holl vrenhiniaeth
3] syr siorys mathay sy
4] yn berchen tyaeth
5] yn yradyr mawr ywr graes
6] ymaer ymaer vras gynhaliaeth
7] pawb syn medry kyrchy lle
8] ymay goray llyniaeth
9] maen hwy yn dyfod mal wrth wys

[td. NLW 13081B, 163r]

10] ato yr llys yn llawn faeth
11] ynte gresewi pawb ar goedd
12] velly ddoedd yn[....]eth
13] ymayr gayr yddo ef
14] gore y ganhaliaeth
15] na doedd yni gael
16] hael oy rywogaeth
17] hael yn fab llawen hy
18] arhyd y by fabolaeth
19] ar ymroddi y vod yn hael
20] gwedi kael gwroliaeth
21] dilis jawn y farbara hael
22] gael taladigaeth
23] ysyn enill tref ythad
24] gwlad nef ynhelaeth
25] pawb yddaw yradyr lân
26] yno y kan y kyd faeth
27] at y teyly goray braint
28] ymaint lly 'merhodraeth
29] nyd oes gwrthod klaf nag jach
30] mawr na bach na mamaeth

[td. NLW 13081B, 163v]

31] hen ac jevaink don yr llys
32] dilys o brydigaeth
33] kan gwyn brwd arhost
34] difan gost gwin faeth
35] medd meddyglyn bragod pur
36] kwrw byr rhagoriaeth
37] dan dy gadwyn ayr yddwyd
38] yllew llwyd llawen faeth
39] velly yroedd y keylog fry
40] dy o waedoliaeth
41] y proffwydi yddowad hyn
42] kyn y genedigaeth
43] mab duw y ddelayr byd
44] hyd yddoedd ganihadiaeth
45] ymay term gar yn llaw
46] y daw ynaw brenhiniaeth [T: brnhiniaeth]
47] ac ni chanhaliant ddim or hedd
48] medd y broffwydoliaeth
49] pen for gath yn ka[..] klawr
50] y dawr fawr farolaeth
51] llwynog ffwlbert lleyad krank

[td. NLW 13081B, 164r]

52] jefank ywr anogiaeth
53] Sarff a blaidd a baedd glas
54] dyrngas ymarchogaeth
55] ki llew gwyn a gwadd
56] lladd yw y llywodraeth
57] tarw eryr gwenol bran
58] galwan y genhedlaeth
59] llew koch keilog mynydd
60] hydd o gudd herwriaeth
61] pymp kwarter blwyddyn hir
62] hir heb arddeliaeth [T: arddeliath]
63] kyn y trotho dyw y law
64] at y ganllaw digaeth
65] llawer gwraig heb y serch
66] allawer [merch] mewn hiraeth
67] llawer mab heb y dad
68] mewn [T: men] ymddifadaeth
69] jesu grist anprynay y gid
70] prid y fyr prynedigaeth
71] gway ni aros yn y byd
72] symyd y wasanaeth
Thomas ap Iefan ap rhys Ay kant

Wedy proffer pob man, NLW 13081B, 164v-165v. (= HG –)

[td. NLW 13081B, 164v]
1] Wedy proffer pob man
2] hyd yn nwyran hafren
3] gorey man ac y sy
4] y try yrheylwen
5] llemaer ty mwy y glod
6] dan rhod ffyrfafen
7] lle gosodes duw y ras
8] ar y plas dwn refen
9] llemay ywraig barchys hael
10] wedi kael y fforten
11] ar vn veddwl yny byw
12] aroddes duw y ddwyn wen
13] kary pob karcharor krist
14] lliwior trist yn llawen
15] kodir jencktid ar ymaeth
16] vel y gwnaeth elen
17] yr pellenig rhoddi ty
18] rhoddi gwely yn llawen
19] peri yr tlawd fod yn ddoeth
20] trwsio noeth diarchen
21] galwr jesu ar bob gayr
22] ay vam fair forwyn wen
23] am ddar byd bod yn hael
24] mynych gael y fferen

[td. NLW 13081B, 165r]

25] enill nefoedd gwyn y byd
26] ar hyd y bor dowarchen
27] a dwyn enay glan y dduw
28] a buw yn ail tonwen
29] am yn garyr anffydd
30] gnawd yn gael y gynen
31] ac os kowir ydiwr [....]
32] hi afydd byd aniben
33] ymay yn ddierth yddynthwy
34] gwrs yddwy seren
35] vn or dwr ar nall or tan
36] ynhwy ygan y gorffen
37] gorch mynay krist y drig
38] ar ganheadig gynen
39] rhydrig eilwaith bychan wyr
40] holl synwyr gridwen
41] ddys yny henwi yn ddwy ddraig
42] vn ay ffaig yn glaerwen
43] ar llall goch ywhi yny mysg
44] efo lysk yddayren
45] ac y gyfod kynwr gwrdd
46] vn dwrdd ar gwenyn
47] ac o ddrwg ini yrhead
48] amrhead felen

[td. NLW 13081B, 165v]

49] ymaynhwy yn ofnir day barth
50] wedyr arth aflawen
51] ac heb feddwl yddynt bwedd
52] y daw or gogledd gay wen
53] ond yddeyly ymhob mars
54] mal ystars yddrydwen
55] y sydd heb ally nos na dydd
56] varny yn rhydd y rhod bren
57] jesu a esyd pawb yny fan
58] hyd yn oed rhan rhonwen
59] ny thernhasant fawr ynhwy
60] y syrthiant hwy y germania
Thomas ap Ieuan ap Rhys Ay kant

Gwrandewch arnai bob ryw ddyn, NLW 13081B, 125v-127r. (= HG 29)

[td. NLW 13081B, 125v]
1] Gwrandewch arnai bob ryw ddyn
2] ymodd ar llyn y byon
3] yn dwyn bowyd drwy fawr gyr
4] yn wragedd gwyr ameybion
5] ac felly yroedd gwllys duw
6] yn ordro rhyw grystnogion
7] arhai eraill pawb ay gwyr
8] disynwyr yn jddewon
9] kynta dial y syr joed
10] ac yn yroed y klowsom
11] y fy gwymp ar lywsiffer
12] a llawer o angylion

[td. NLW 13081B, 126r]

13] yr ail dial efa ay gwnaeth
14] ac adda aeth y ebron
15] am yr afal fynd yn ghyd
16] y drafaylyr byd yn dlodion
17] ni by ddial erioed fwy
18] oddino ynhwy eython
19] medd y beibyl yn nyni
20] am dori y gorchymynion
21] y drydyddial oedd llif noe
22] affwy nathore y galon
23] onyd wyth dyn yr holl fyd
24] y gid ynhwy foddyson
25] y may yn rhyfedd y bob gwr
26] am syrthiad twr pabilon
27] pedwar dial yw ef or brig
28] oryfig gwerin ffeilstion
29] y bedwrydd dial troya fawr
30] y lle y by mawr ddialon
31] alladd rhwng y jawn ar kam

[td. NLW 13081B, 126v]

32] yn amser abram ffyddlon
33] sodam a gomora meddant hwy
34] ac yno nhwy soddyson
35] onid lott ay wraig ai blant
36] may gwarant gowir ddigon
37] ar chweched dial tan gwylld oedd
38] fo ofn nodd pawb pan glowson
39] lle y byddial mawr diospen
40] am nad oydden gyfion
41] ar seith fed dial siosiwa gynt
42] vel dyna hynt gofalon
43] vo ddystrowiodd medd ysain
44] y bychain jawn ar mowrion
45] vn ar bymtheg ddwy waith oedd
46] o frenhinoedd coron
47] o arch duw y ladd ef
48] o waith pechoda trymon
49] ac vellymar seith fed yw
50] ac vo wyr dywr bwriadon
51] ar wyth fed sydd dydd yfarn
52] yn gadarn ac yn greylon
53] yroedd dialedd ymhob gradd y dwrion

[td. NLW 13081B, 127r]

54] er peri lladd y dewrion
55] ar hai diddrwg nyd oedd gas
56] o gwmpas yn hwy ddarfyon
57] ac am hyny troed pob rhai
58] oddiwrth y bai pen allon
59] fel y trodd pawl gynt yr ffydd
60] y gael llawenydd jnion
61] ameddylian hwy yni hoes
62] am dduw ar groes ar hoelion
63] a gweddian arno yn syth
64] nyd anhwy byth y ofalon
65] o daw gofyn ar ay gwnaeth
66] o estori fraeth y doython
67] Dyna warant digon prydd
68] yn hwy sydd ddinydon

Rhyfedd ddigon y bob Kriston, NLW 13081B, 127r-128r. (= HG 30)

[td. NLW 13081B,127r]
1] Rhyfedd ddigon y bob kriston
2] nad ofna vn o dri gelyn
3] y knawd ar byd ar drwg ysbryd
4] y sy wreyddie yr holl bechode

[td. NLW 13081B, 127v]

5] pechod y knawd y beyr anffawd
6] pawb yn y cryfder amod ofer
7] ar hen ar gwan ar di oydran
8] godineby nis gwnair heini
9] pe kyfarche y dduw fadde
10] yr angel y toro oddywrtho
11] syny yry e ywan gredy
12] na chayff e dda byth ywala
13] pe kaeef dda'r byd yn olyd
14] vo beir y fod ef mewn kebydddod
15] vel llif kornant yddar trachwant
16] 'ny gadernid yno y diffid
17] er maint y vo gasgal gantho
18] yno y gedy y holl gasgly
19] wedy ddelo duw o ddiwrtho
20] ny char vn dyn y wyneblyn
21] ar mwya fy yny gary

[td. NLW 13081B, 128r]

22] rhowyr gatto gael y gyddio
23] ar da ar tir y gymeryr
24] yddiddany von hiraythy
25] tal gan dduw gair am bob gwirair
26] gair gwarth yn wir voddielir
27] pwy bynag vo'n syned arno
28] y sy feilchion y sy dlodion
29] a sy ddifri ymay yn kodi
30] pawb gadawed y ddrwg weithred
31] ni ffery'r byd hyn ond enyd
32] maen flin gosod benthig tafod
33] dangos bod chwant kael maddeyant
34] rhowyr yddo heb gwelyddio
35] y kythrel y sydd ffalst achebydd
36] may trigaredd duw yn y diwedd
37] y bawb taled y ddylyed

Arglwydd Iesu Grist, er mwyn dy fam, NLW 13081B, 128v-131r. (= HG 31)

[td. NLW 13081B, 128v]
1] Arglwydd jesu grist ermwyn
2] dy fam forwyn dirion
3] dyred vn waith yn dy fraint
4] di ath saint gwirion
5] ti addoythost vn duw tri
6] yn rhoddi ni yn rhyddion
7] ac y golli dy holl waed
8] yr wyt draed y sayson
9] vo aeth dy demle yma athraw
10] oll yn llaw y llygion
11] ath eglwysi ymhob lle
12] yn gornele gweigion
13] trwy segyryd pawb ysy
14] yn kael y golydon
15] heb prydery dim o dduw
16] onyd byw yn anghyfion
17] ti ddioddefaist di ath farn
18] gay acham creylon ddermygion
19] christogion awnay yt waeth

[td. NLW 13081B, 129r]

20] nag ywnaeth jddewon
21] ynhwy yddawson gadwr ffydd
22] ar bedydd y gymerson
23] vel y gallent gael dy ras
24] er nas cauas dalon
25] ac o drachwant ar y da
26] trais athra awneython
27] athyrmygy di ath fam
28] a gwneythyr kam kreylon
29] dwyn yth trysor briwo ych tai
30] bod ar fai ddigon
31] dwyn ych trwsiad gweddaydd glan
32] o ddidan ych gweision
33] bene domine ffransis llwyd
34] duw o dwyd mor gyfion
35] may dy gorff di ar sal
36] dial dy wyryddon
37] yroedd yngrefydd mair o ffred

[td. NLW 13081B, 129v]

38] ferched amorynion
39] yth weddio lawer pryd
40] ar hyd y byd yraython
41] fo aeth dy ffydd di ar goll
42] y ddyni oll yn ddeillion
43] ac heb gready dim yn jawn
44] cosb y gawni weithon
45] ymay term gar yn llaw
46] y daw ynaw coron
47] ac arweddan y naw kad
48] ar glawr gwlad albon
49] ay bwriady yn fawr ar ladd
50] pob gradd yn greylon
51] ac heb arbed jfank hen
52] y fo llen a llygion
53] coron ddegfed duw ne fry
54] yddaw ally o angylion
55] y bob maes rhag lladdfa flin
56] y amddiffin gwirion

[td. NLW 13081B, 130r]

57] ac yn ymparth efo dry
58] kymry ac yskotlond
59] ac yr eylwaith gida hyn
60] llych lyn ac ywerddon
61] ac y kyffry rhyfain fawr
62] ac yno y dawr kantorion
63] syn gweddio duw amair
64] ac yno y kair y ganon
65] ag yn erbyn hyn y bod
66] holl ffrankod sayson
67] y fydd yn lladd ymhob lle
68] megis bleidde creylon
69] ac arweddant ar bob gwlad
70] gad o angristnogion
71] herwydd y ffydd hwy kans
72] begans ac jddewon
73] ar amser hyn ni wys

[td. NLW 13081B, 130v]

74] ynghyd pymtheng mis hirion
75] yn piaffod mor athir
76] pwy fydd sickir ddigon
77] ond gobeithio duw yr ys
78] may hil vrytys gyfion
79] an ar ynys yn ddiran
80] ac yno y can hwy y coron
81] oes y mab efo ar tad
82] ysyn hwylad ddynion
83] oes yr [T: yr yr] ysbryd yni ysydd
84] hono fydd yn weithon
85] ac yr arwedd ymhob gwlad
86] ffydd wastad ddigon
87] a bedyddio pawb mewn dwr
88] hyd ynhwr pabilon
89] yno saved pawb ar wir
90] ac yn gowir ddigon jnion

[td. NLW 13081B, 131r]

91] vel y toro y ayr ne y lw
92] vo fydd marw ddigon
93] ac yr ddayar yn ddi barch
94] yrar towarch meyrwon
95] ar eneide jesu aed
96] a gwrth fawr waed gwirion

Y plwyf a'r wlad lle may 'y nghariad, NLW 13081B, 131r-132r. (= HG 32)

[td. NLW 13081B, 131r]
1] Y plwyf ar wlad lle may ynghariad
2] an orchymyn duw at bob dyn
3] niferoedd da gwrandewch arna
4] rhag na bwyfi ond y leni
5] be bai ragor geni o gyngor
6] ychwi nag wn hawdd yr hoddwn
7] nydwy gwedy rhybell ddysgy
8] ond fyrhodd gan dduw y hynan
9] ond erhyny chwi gewch dreythy
10] vel ymay vn duw yn gorchymyn
11] jesu mab mair ywnaeth dengair

[td. NLW 13081B, 131v]

12] deddef yni gadwrheini
13] car dduwn yn bena ac ynesa
14] achar dy gyd griston hefyd
15] a gator dday hyn yn ddifay
16] ymayr dengayr ar y ddey air
17] ymay tri dyn yn diri chasddyn
18] Duw na bwy fi yn vn orheini
19] Dyn y gaffo dysgy yddo
20] Dysk fawr na fyn dysgy vn dyn
21] yr ail ywr dyn yfon dilin
22] hir ddrwg ar hyd y bo y fowyd
23] ar dyn drydedd am drigaredd
24] duw nef na bo gobaith gantho
25] saith nef y sydd llawn llawenydd
26] chwech yngwen wlad nef yrhaeldad
27] ar nef seithfed ddyni yn gweled

[td. NLW 13081B, 132r]

28] yr eglwys ysyni wasnaythy
29] a saith hefyd y sydd yn y byd
30] maer saith hyny yn cael y cary
31] nef ywr jechyd nef ywr golyd
32] nef ywr mowredd nef ywr bonedd
33] nef ywr swydde nef ywr gradde
34] nef ywr parch a'r greso mwya
35] o chaiff vn dyn un or saith hyn
36] ny chayff ynef fry heb y bryny
37] Duw prynodd hi drwy fyrthyri
38] oy waed ay gig bendigedig
39] wedyr pryniad ar dref ydad
40] efo roes hon yr tylodion
41] may duw yn doydyd perchen golyd
42] gan dlawd pryn nef oth elyn

Yn y pechod 'ddyni yn byw, NLW 13081B, 135v-136v. (= HG 33)

[td. NLW 13081B, 135v]
1] Yny [T: Yyny] pechod ddyni yn byw
2] duw pawb yny galon
3] ny ni gawsom bryder mawr
4] y ddyni y nawr yn eon

[td. NLW 13081B, 136r]

5] holl gyfredin jesu grist
6] by on drist ddigon
7] nyd er balchedd nyd er bost
8] teg y troest atton
9] rhoddi dy vam wyry vry
10] yn ben lly gweryddon
11] mari yn hynys niney sy
12] heddy yn dwyn y goron
13] ymay yny dwyn o dad amam
14] nyd oedd gam on kyfion
15] vo roes yddi wrth y bodd
16] ac o anfodd sayson
17] gwraig oedd fam yn harglwydd ni
18] meddey yr jddewon
19] hithe osododd merch oy gradd
20] jladd y pene ffeilstion
21] ac yroedd yma athraw
22] ar y llaw hi yr awr hon
23] ally dial llid a bar ar y digasogion
24] gore dim ac ywnaid
25] roir peganiad meddwon
26] wrth gadwini bob yn dri
27] fel y kenddi cochion
28] y vab duw ni allen waeth
29] nog ywnaeth y elynion

[td. NLW 13081B, 136v]

30] ond ysbeilo ay ado yn hoeth
31] bod yn boeth yddelon
32] briwor allore mawr y braint
33] ay troi yn ddifraint ddigon
34] gosod trestel yn ddiglod
35] vel gwarchiod gweddwon
36] gwedy esbeilio duw ay dy
37] pery yddy weision
38] gyddio y gorff e agalwr byd
39] y gymeryd briwsion
40] arhoi yr ffeirieyd gwych y gwedd
41] wragedd priodolion
42] ym gystaly ar wyry fair
43] heb vn gair gwedion
44] gwisgo dager ar din
45] gwneythyr min cyson
46] gady barfe myny bod
47] megis bychod beylchon
48] yr oedd yr ffeyriayd wraig bwys
49] hon ywr eglwys gyfion
50] yddo enill drwy dduw tri
51] o honi hi tifeddion
52] ny fedyddid dim or plant
53] y gad o chwant cnawdolion
54] ond priodi pawb o chwith
55] vel ymlhith yddewon

F'aeth yn ychel pris yr yd, NLW 13081B, 173v-175r. (= HG 28)

[td. NLW 13081B, 173v]
1] Faeth yn ychel pris yr yd
2] llymar byd drogan
3] vaeth swyddogon drwg adrain
4] a brain ar holl wlad forgan
5] vaeth y ddayar oll yn brid
6] ymaynhwy gid yn tychan
7] ac vn feddwl am ystars
8] ac ysgars ymgaran
9] ve aeth yr ynys yma athraw
10] oll yn llaw satan
11] vaeth gras duw ou mysg
12] vo aeth y ddysg yn fychan
13] ve aeth yn ddifraint eglwys grist
14] penyd trist athryan

[td. NLW 13081B, 174r]

15] gan y balchedd wedd yn wir
16] vel y geyfir fyddan
17] a allo herkyd tir ne dda
18] gidar pena y byddan
19] ar aberthog drwg yrhyw
20] vaeth ydduw yny arian
21] rhaid yr eiddil egwan yw
22] fyw wrth y gilran
23] ar kamweddys mawr y dra
24] efa yn dda ar ddwyran
25] y godwybod salw sydd
26] at yr vfydd tlawd wan
27] ar drigaredd aeth y gid
28] ymaer llid yn llydan
29] a bod heb nag yd na blawd
30] ddeg ar dlawd y hynan
31] madder ddime fach nichayd
32] ar yrhobaid fechan
33] vaeth y kaws blayne a bro
34] keisio fytels ymay yn faith
35] y gael vnwaith grochan

[td. NLW 13081B, 174v]

36] kyrched duw nhwy atto ymrhyd
37] llymar p\r/yd y llefan
38] y tylodion grym y gread
39] o cathiwed allan
40] kyn yddelor dial tost
41] ymaen fost fechan
42] ac addewid ym gynt
43] ac ar hynt y gwelan
44] ny ni gowson naw mis glaw
45] ac voddaw yn weithan
46] naw mis eraill yn des
47] gan y gwres y greidan
48] efo ddychon duw osmyn
49] ddanfon enyn boeth fan
50] er mwyn difa fo yny far
51] gydar adar hedan
52] niffryderwn ddim odduw
53] yny byw ni throan
54] a ffen doddon vel y kwyr
55] ymay yn rhy hwyr yn dychan

[td. NLW 13081B, 175r]

56] moeswch yni yn getyn
57] weddio yn vn achyfan
58] ar yr eneide fynd yr nef
59] atto ef y hunan

Gofyn kwndid ymi y gaf, NLW 13081B, 182r-183v. (= HG 34)

[td. NLW 13081B, 182r]
1] Gofyn kwndid ymi y gaf
2] beth ywnafi yleni
3] orhoes duw ymine rodd
4] nyd oes fodd ym dewi
5] my fi ddoyda ychwi wir
6] nid rhayd yw hir holi
7] jach arhydd pam y cwyn
8] y fod ef yn dwyn tylodi
9] deillion krypled yn y byw
10] o dy duw yny tlodi dodi

[td. NLW 13081B, 182v]

11] carchororion krist y gid
12] gwyn y fyd yrheini
13] y golydog casgly nan
14] ac ni fynan roddi
15] efo ay cayff ni wyddon pwy
16] a gway yn hwy o geny
17] yno y daw yni ddiran
18] y dyn yn wan dan weidi
19] yma y trig y tir ar da
20] ar dyn y a dan ochi
21] llawer calon y fydde drist
22] am farn Christ geli
23] awype cyfiwch yw y braint
24] glowed maint y hanfri
25] nid oes gwraig ac y ssy
26] nam gyfflybay yddi
27] ffordd y try yr hayl o dde
28] na ddelye y chrogi llossgi
29] yddyni bawb ar y cam
30] a mam y missereri
31] morwyn wyryn wyry lawen lwys

[td. NLW 13081B, 183r]

32] naby yn gorbwys erni
33] ni ddelen feddwl hyn
34] nad oedd kyn y geni
35] ffordd y enaid da na drwg
36] nadelay y lymvow patri
37] trafyn asgrer tad or nef
38] clywch fyllef am gweddi
39] hi ar mab yddyg yny bry
40] jesu y chyfodi
41] ana y mam pen y cae
42] fel ymae yn ystori
43] angel duw one fry
44] y fy'r genad dwri
45] yny demel yddodd fayr
46] yn dayr blwydd yn y addoli
47] duw ay angylion nef ar goedd
48] a hwynte oedd yn yfforthi
49] morwyn wiri am y vod
50] heb ddim pechod erni
51] gan orychel ar chwe gayr
52] y cae mayr feychogi
53] yn yffedayr blwydd ar ddeg

[td. NLW 13081B, 183v]

54] y dawe anrheg iddi
55] hi amddiffynodd yr holl fyd
56] rag y gyd y colli
57] y creawdwr mawr anmedd
58] y syn etifedd jddi
59] am y fagy ole ynlle
60] hi a ddylyey y addoli
61] nyd oedd gnawd ond ychnawd
62] trwy briawd eni
63] y am ddiffin ar y groes
64] y pymoes y syn poyni
65] y gwir dduw oran y tad
66] y mab rhad geni
67] achos cnawd mayr y chwaer
68] y caer ddaer y croeni
69] mi addolar wiri ferch
70] y may fy serch i erni
71] ar y mab y byrai ymhwys
72] jessus ffilli daui
73] ac y galwai ar fab mair
74] ar bob gair om gweddi
75] hithe y gayff gantho ef
76] yn y nef fynodi

Hael blwyfogion harddwych ffyddlon, NLW 13081B, 186r-187v. (= HG 35)

[td. NLW 13081B, 186r]
1] Hael blwyfogion hardd wych ffyddlon
2] clych sydd geni yddy stofi
3] cwndid nid ar sen newatwar
4] naflinwch hyd boi yniddwedyd
5] nid wyf ond ffol anystyriol
6] ym gynghorir neb nym gwrendy
7] ond ddwin gweled blin gamsyned
8] mawr ar lawer faint y balchder
9] am nad ystyr pob pechadyr
10] may rhayd symyd o hyn ofyd
11] ceffelyb ywr byd ac vnffynyd
12] affeyntiwr fay yn peintio delway
13] y arfer e gwneythyr pethe
14] twyllodrys ar wyneb dayar
15] hir ni ffery y gwaith hyny
16] ond desefor nef ay costo
17] fellyr byd caeth velhydoliaeth
18] y kyfflybwn ym dyfosiwn
19] mawr ddihayreb fyr doethineb

[td. NLW 13081B, 186v]

20] Dewder y abri cyn yn geni
21] o bridd cynta gwr fy adda
22] Blemay dwedwch ymi os meedrwch
23] gwr dewr dibrin bleraeth rhawling
24] Brenin grasol konstinopol
25] plemay gorsil oedd wr ar fil
26] a sylys yfy ddoeth cynhyny
27] plemay gwyr da beyrdd eropia
28] ner fil ar gwr elexawndwr
29] ple may ector ddoeth y gyngor
30] dewr mewn fentyr ple may arthyr
31] may wenhwyfar hoyw fwyn hawddgar
32] merch y gog fran gawr y hynan
33] Ble mae anareg hoyw fwyn deg
34] o bryd pen oedd ar y bobloedd
35] plemay eron gynt oedd greylon
36] a siarlamaen gryf y adaen
37] plemay farsel pab rhyfain ffel
38] pen cyfrayth hen ble raeth moysen
39] plemay fryttys fab hen sylys

[td. NLW 13081B, 187r]

40] ac owain fy ddewra ynghymry
41] ple may rhigart brenin dewrbart
42] ar duwk y fydro yn jork yn trigo
43] plemay ddafydd broffwyd ryw ddydd
44] a self ddoeth mawr fyr cyfoeth
45] may saith doethon rhyfain dirion
46] Gwiliaw eraill yn saith fferaill
47] plemaer gwr hwn elwyd catwn
48] mawr y ddoyth der ymhob mater
49] ble ddaeth y gid saith gelfyddyd
50] oedd ganlawer yn yrhen amser
51] er celuyddyd yrhain j gyd
52] ay holl ddoeth-der mawr ay cryfder
53] pawb yn ddilyn ac yn briddin
54] yr ddaer ddeython hwy wyr dewron
55] diwedd dyn glan y sydd egwan
56] yfo dihayreb mewn gwrol deb
57] arhon mewn bedd o saith droedfedd
58] athan y ben las dowarchen
59] ac ynte fydd beynoeth beynydd
60] yn rhoi dalken wrth y nen bren

[td. NLW 13081B, 187v]

61] heb gedymaeth yni gwmpniaeth
62] on ffroga dy yny gytty
63] pryfed dayar geyrwon hagar
64] fydd cyd meithion yr kyrff meyrwon
65] ar enaid sydd yny gystydd
66] am ywnaethe o gamwedde
67] pen el jesy ynghylch holi
68] ni ad er tro lleia yn ango
69] rhaid rhoi cyfri y pryd hyny
70] or da mawron bwedd y deython
71] ac yn berffeth pob ceinhogwerth
72] wrth ben proffwydd babedd y doytpwyd
73] fel y gwneython y gweythredon
74] ar pryd hyny cawnin taly
75] pawb ywnaeth da medd y doetha
76] yr porth ar llead y gayff myned
77] ywnaeth trawsedd ac enwiredd
78] yr lle dlyon att wyr geyrwon
79] ermwyn hyny rhownin gweddi
80] ar grist fadde yn nin pechode
81] niwn griston berchen calon
82] a syn gally bod heb pechy
83] gedwch ym lwyr tifary
84] hayddwn wir fodd duw fon p\r/ynodd